SỨC KHỎE TÂM THẦN

Đăng lúc: 03-05-2018 - Đã xem: 94

 

Một tâm hồn khỏe mạnh trong một cơ thể cường tráng. Cách nào đó, ngày nay ai cũng công nhận con người không phải chỉ có lo cho thân xác khỏe mạnh mà còn phải lo cho cả tâm hồn. Hồn và xác là hai khía cạnh đã luôn đi cùng với nhau. Ngày nay chuyện chăm lo cho sức khỏe thể lý đang có nhiều tiến bộ hơn, dù vậy nếu xét cho đúng về chuyện lo cho sức khỏe thì cũng chưa đâu vào đâu. Đại loại, mọi người đang lo cho sức khỏe bằng cách… chữa bệnh chứ dường như chưa quen với chuyện phòng bệnh hay sống sao cho mình khỏe và khỏe hơn. Cũng vậy đối với một khía cạnh mà ngay cả tên gọi cũng còn mơ hồ thì khó có thể được như ý – sức khỏe tâm thần.

 

Khi nói đến sức khỏe tâm thần, nghĩa là chúng ta mặc nhiên xem nó là một khía cạnh tương đương với sức khỏe thể lý mà chúng ta vẫn đang quan tâm hằng ngày. Về thể lý chúng ta có cảm, sốt, đau tim, gan, thận, phổi, chết não, gãy xương… thì về mặt tâm thần chúng ta cũng có những dạng bệnh hoặc rối loạn như vậy. Đây là một số dạng rối loạn tâm thần thường thấy và khá phổ biến: rối loạn lo âu, trầm cảm, hưng trầm cảm, tâm thần phân liệt, rối loạn nhân cách, rối loạn ăn uống, chứng ADHD (tăng động giảm chú ý), rối loạn phổ tự kỷ, hậu san chấn tâm lý PTSD… Như vậy, bên cạnh việc nhận diện những dấu hiệu bệnh về thể lý, con người còn cần phải biết để nhận diện những dấu hiệu các rối loạn tâm thần.

 

Tại Việt Nam, tỉ lệ người có các dấu hiệu rối loạn tâm thần theo các báo cáo cho đến hiện nay vào tầm cỡ 19-21% dân số. Có thể vấn đề chẩn đoán vẫn cần được chú ý nhưng con số đó là có thể tin được. Tôi đã từng khảo sát về tình trạng sức khỏe tâm thần của khoảng gần 400 người lớn Việt Nam bằng bảng hỏi về “Trục sức khỏe tâm thần” (MHC-SF Adult) thì nhận thấy với nhóm này có tỉ lệ vào khoảng: Số người khỏe mạnh chừng 30-35%, số người yếu kém về sức khỏe tâm thần cũng vào khoảng 20%, còn lại là 45-50% là những người có vấn đề về sức khỏe tâm thần nhưng không đến mức nghiêm trọng.

 

Chúng ta cần biết sức khỏe tâm thần là cái gì? Theo định nghĩa của tổ chức y tế thế giới WHO thì sức khỏe tâm thần là ‘’một trạng thái hạnh phúc ở đó cá nhân nhận diện được những khả năng của mình, có thể giải quyết được những căng thẳng của cuộc sống, và có thể làm việc hiệu quả, đầy đủ năng suất và có khả năng đóng góp cho cộng đồng’’. Và không có bệnh không có nghĩa là khỏe mạnh.

 

Điểm lưu ý là thông thường nhiều người khi nói về sức khỏe thì nghĩ ngay đến bệnh, thật ra quan điểm này chưa hợp lý vì bệnh chỉ là phần tệ nhất của một trục sức khỏe, còn phía kia của trục là khỏe, và còn một đoạn giữa trục là tình trạng có vấn đề nhưng cơ thể và tinh thần vẫn còn đang xử lý và giải quyết được.

 

Về sức khỏe thể lý, tại sao ở Việt Nam chúng ta nhìn thấy một con số khủng khiếp những người bệnh trong các bệnh viện, và tình hình thường là rất bi đát. Vì đến khi đi bệnh viện thì cá nhân đó đã phát bệnh rồi, nghĩa là cá nhân đó thật ra đã có bệnh từ trước một thời gian cho đến khi bệnh phát hẳn ra bên ngoài đến mức chịu không nổi nữa thì mới đi bệnh viện.

 

Cũng vậy đối với sức khỏe tâm thần, nhiều người mang trong người những tình trạng bất ổn nhưng vì nhiều lý do, có thể không nhận diện được vấn đề, có thể vẫn thấy cố gắng sống được, có thể e ngại người khác biết chuyện mình có bệnh tâm thần… nên thường cứ để thế cho đến khi bị nặng hơn phải nhập viện, hoặc cứ sống một cuộc sống không hạnh phúc trọn vẹn, gây đau khổ cho bản thân và cho người khác.

 

Hai tác giả Ryff và Keyes từ những năm cuối thế kỷ 20 đã đề xuất một bảng đánh giá về tình trạng sức khỏe tâm thần gồm ba yếu tố:

 

Yếu tố đầu tiên là tình trạng khỏe mạnh về cảm xúc, bao gồm:

  1. Cảm giác hài lòng
  2. Hạnh phúc
  3. Hứng thú

 

Yếu tố thứ hai là tình trạng khỏe mạnh về chức năng tâm lý cá nhân, bao gồm:

  1. Chấp nhận bản thân (Self-acceptance): Thái độ tích cực và đón nhận hướng đến những đặc tính của bản thân trong quá khứ và hiện tại
  2. Mục đích cuộc đời (Purpose in life): Những mục tiêu và niềm tin nhằm khẳng định một cảm nhận về định hướng và ý nghĩa của cuộc đời
  3. Tự chủ (Autonomy): Sự tự định hướng được dẫn dắt bởi những tiêu chuẩn nội tại mang tính xã hội của chính cá nhân một người
  4. Làm chủ môi trường (Environmental mastery): Khả năng quản lý môi trường phức tạp tùy theo những nhu cầu riêng của từng cá nhân
  5. Tăng tiến cá nhân (Personal growth): Sự bừng sáng trong những tiềm năng riêng của mỗi cá nhân và dự định phát triển của chính cá nhân đó
  6. Mối quan hệ tích cực với người khác (Positive relations with others): Sự hài lòng về những mối quan hệ cá nhân mà trong đó sự thấu cảm và thân thiện được bộc lộ

 

Yếu tố thứ ba là tình trạng khỏe mạnh về chức năng xã hội, bao gồm:

  1. Gắn kết xã hội (Social coherence): Có khả năng tạo ra ý nghĩa cho những gì đang diễn ra trong xã hội
  2. Chấp nhận xã hội (Social acceptance): Thái độ tích cực hướng đến người khác trong sự nhận biết những khó khăn của họ
  3. Tiềm năng xã hội (Social actualization): Niềm tin rằng cộng đồng có những tiềm năng và có thể phát triển tích cực
  4. Đóng góp xã hội (Social contribution): Cảm xúc rằng những hoạt động của chính mình đóng góp đến và có giá trị đối với xã hội
  5. Hòa hợp xã hội (Social integration): Cảm nhận về sự thuộc về một cộng đồng

 

Về cơ bản tự thân mỗi người có thể dùng các tiêu chí được giới thiệu bởi hai tác giả này để đo lường chính bản thân mình trong cả ba phương diện: Cảm xúc, Chức năng cá nhân, và Chức năng xã hội. Một người có sức khỏe tâm thần tốt là người có thể cảm thấy những tiêu chí này hiện diện với mình gần như là hằng ngày, cho cả ba phương diện. Có người có thể về cảm xúc và chức năng cá nhân thấy khỏe nhưng về chức năng xã hội có thể không khỏe.

 

Sự khỏe mạnh về tâm thần có thể được chia ra trên một trục gồm 4 đoạn như dưới đây:

 

 

Như vậy, khi nói đến sức khỏe tâm thần hoặc nói về sức khỏe nói chung, chúng ta lẽ ra phải nghĩ đến một tình trạng khỏe mạnh (như WHO đã định nghĩa) và chú tâm đến những yếu tố của cuộc sống để bản thân có thể đạt tới tình trạng khỏe mạnh, chứ không phải nghĩ đến tình trạng có bệnh. Khi chúng ta chỉ nghĩ đến bệnh thì sẽ có khuynh hướng tìm đến một bác sỹ hoặc một chuyên gia tâm lý để khám và chữa và phó mặc cho những chuyên gia đó, trong khi chính bản thân mỗi người mới chính là chuyên gia thật sự cho tình trạng sức khỏe của mình.

 

Ngô Minh Uy, chuyên gia tham vấn tâm lý

Giám đốc Trung tâm tâm lý chuyên nghiệp WELink

 

shadow_sanpham
TLH ỨNG DỤNG CHO CUỘC SỐNG HIỆN ĐẠI AP002

KHAI GIẢNG KHÓA AP002, ngày 04/06/2018, lúc 18.00 (06 giờ tối)

Chương trình đào tạo về Tâm lý học ứng dụng cho cuộc sống hiện đại được soạn thảo nhằm đáp ứng nhu cầu muốn hiểu biết về tâm lý học căn bản cùng những ứng dụng cụ thể của nó nhằm có thể đạt được sự thành công và hạnh phúc trong cuộc sống. Chương trình đào tạo này được soạn dựa trên nền tảng của tài liệu Tâm lý học ứng dụng cho cuộc sống hiện đại của Weiten và Lloyd.

Weiten, W. & Lloyd, M. A. (2000). Psychology applied to modern life. Adjustment at the turn of the century. (6th Ed). CA: Wadsworth/ Thomson Learning.

THÔNG BÁO THAM VẤN MIỄN PHÍ

Mọi chi tiết cũng như đăng ký tham vấn, xin anh chị em vui lòng liên hệ với chị Trương Thị Thu Thảo theo số điện thoại: 01695244811

HIỂU BIẾT CĂN BẢN VỀ THAM VẤN TÂM LÝ CHUYÊN NGHIỆP

Tham vấn (tâm lý) là một mối quan hệ chuyên nghiệp mà ở đó có sự trao quyền cho các cá nhân, gia đình và nhóm khác nhau để đạt được các mục tiêu về sức khoẻ tâm thần, về sự tốt lành, về giáo dục và nghề nghiệp.

HIỂU BIẾT VỀ TRẦM CẢM

Trầm cảm có thể làm suy giảm nghiêm trọng năng lực của một người để thực hiện được các chức năng trong các tình huống hàng ngày. Nhưng viễn cảnh cho việc chữa trị là tốt cho những ai bị trầm cảm nếu họ nhận được một chương trình hỗ trợ và chăm sóc thích đáng.

MƯỜI SỰ THẬT VỀ SỨC KHỎE TÂM THẦN

Mười sự thật về sức khỏe tâm thần bao gồm các thông tin và số liệu được dẫn chứng bởi tổ chức y tế thế giới WHO