Facebook chat


LÀM CHA MẸ KIỂU QUYẾT ĐOÁN

Đăng lúc: 03-10-2016 - Đã xem: 492

LÀM CHA MẸ KIỂU QUYẾT ĐOÁN (AUTHORITATIVE PARENTING)

 

Ngô Minh Uy, trung tâm WE Link

1. Kiểu cha mẹ quyết đoán là gì

 

Các cha mẹ và quý vị hãy nhìn vào những kết quả đầu ra (hệ quả) của kiểu làm cha mẹ Quyết đoán được nêu dưới đây để thấy rằng đây là kiểu đáng để theo đuổi trong việc giáo dục con cái và trẻ em nói chung:

 

-         Trở nên độc lập, tin tưởng vào bản thân, chấp nhận xã hội, thành công trong học tập, và có những hành vi tốt

 

-         Rất hiếm khi rơi vào trầm cảm hoặc lo âu, và thường không liên quan đến các hành vi xấu chống lại xã hội như tội phạm hoặc dùng ma túy

 

-         Nghiên cứu cho thấy dạng cha mẹ kiểu này mang lại hữu ích cho đứa trẻ qua nhiều nền tảng văn hóa và nhóm sắc tộc. Không như kiểu độc đoán, kiểu quyết đoán không mang tính chất kiểu “tất cả hoặc không có gì”. Kiểu quyết đoán nằm giữa của hai việc thường thấy là cho tự do quá mức hoặc quá cứng nhắc.

 

Kiểu cha mẹ quyết đoán được định nghĩa lần đầu bởi Diane Baumrind (1966). Cần biết rằng ý tưởng ban đầu của kiểu cha mẹ đề cập đến cách thức cha mẹ dùng để kiểm soát con của họ. Theo mô hình Baumrind, có ba kiểu sau đây:

 

1)    Cha mẹ tự do/ chấp nhận, thường không đưa ra luật lệ hoặc tiêu chuẩn mà muốn đứa con tự thể hiện tốt;

 

2)    Kiểu cha mẹ độc đoán, muốn đứa con nhắm mắt nghe lời tuyệt đối; và

 

3)    Kiểu cha mẹ quyết đoán, là một kiểu khác hẳn, nhấn mạnh đến các tiêu chuẩn cao, được nuôi dưỡng và có trách nhiệm, và tôn trọng đứa trẻ là một người độc lập và hợp lý Cha mẹ quyết đoán trông đợi sự trưởng thành và hợp tác, và cung cấp cho đứa trẻ nhiều hỗ trợ về cảm xúc.

 

Giống kiểu tự do, những cha mẹ quyết đoán có trách nhiệm, nuôi dưỡng và tham gia vào cùng với đứa trẻ. Nhưng cha mẹ quyết đoán không để con hoặc không bỏ qua khi con của họ có những hành vi xấu

 

Giống kiểu độc đoán, cha mẹ quyết đoán thúc đẩy và đưa ra các luật lệ. Nhưng cha mẹ quyết đoán thể hiện ở mức cao của sự ấm áp, và họ nhấn mạnh đến yếu tố hợp lý/ đến lý do của những luật lệ đó.

 

Kiểu cha mẹ quyết đoán không nhất thiết liên quan đến dân chủ

 

Những quốc gia phương Tây có thể cho thấy cha mẹ quyết đoạn đồng thời cũng thể hiện kiểu hành động dân chủ, như đứa trẻ cùng tham gia vào việc ra quyết định, xây dựng kế hoạch, hay để cho trẻ tự do bộc lộ suy nghĩ, quan điểm của chúng. Nhưng với các quốc gia phương Đông (Á châu) thì tình hình có thể khác chút đỉnh, chẳng hạn họ không để con cái tham gia vào việc lên kế hoạch hoặc bản thân đứa trẻ cũng ít khi bày tỏ ý kiến khi chúng không đồng ý với cha mẹ. Riêng với đặc điểm trao đổi và tranh luật về luật lệ và nói với trẻ khi chúng có hành vi xấu thì được thể hiện rộng rãi các nơi

 

Bảng hỏi đo lường/ đánh giá kiểu cha mẹ

 

Với tám mệnh đề nêu dưới đây, chúng ta có thể nhanh chóng xác định xem mình thuộc kiểu quyết đoán hay không quyết đoán

 

 

Kiểu quyết đoán

Không phải quyết đoán

1

Tôi khuyến khích/ khích lệ con nói về cảm xúc của nó

Tôi để con tôi ra ngoài khi có những chuyện/ việc chưa kết thúc

2

Tôi cố gắng để giúp đỡ khi con tôi sợ hãi hoặc buồn rầu

Tôi mua chuộc con tôi để cho nó hoàn thành những việc theo ước muốn của tôi (ví dụ cho tiền)

3

Tôi cung cấp cho con tôi những mong đợi hợp lý mà tôi có về nó

Tôi thể hiện sự giận dữ với con của con

4

Tôi tôn trọng những ý kiến/ quan điểm của con tôi và khích lệ nó thể hiện chúng ra nếu khác với ý kiến/ quan điểm của cha mẹ

Tôi ép con tôi kiềm nén cảm xúc vào bên trong (không bộc lộ)

Lưu ý tính giới hạn của các câu hỏi, và có nhiều kiểu câu hỏi được xây dựng khác nhau để đánh giá về kiểu cha mẹ

 

Tại sao trẻ con trong các gia đình quyết đoán lại trở nên tốt?

 

Các tác giả Krevans và Gibb, Kerr và cộng sự cho rằng cha mẹ quyết đoán là người đưa ra nguyên tắc/ luật lệ với sự giải thích rõ ràng lý do của nó, và điều này có liên quan đến những kỹ năng tranh luận về đạo đức. Các nghiên cứu cũng đề xuất như sau:

 

-         Sự ấm áp và trách nhiệm của cha mẹ sẽ giúp xây dựng những mối quan hệ gắn bó an toàn và bảo vệ đứa trẻ khỏi những vấn đề nội tâm

 

-         Cha mẹ đưa ra các giới hạn thường sẽ tạo ra đứa trẻ không tham gia vào chuyện dùng ma túy hay rượu, tội phạm thiếu niên, hay các hành vi chống lại xã hội

 

-         Nói chuyện/ trao đổi với con trẻ về những suy nghĩ và cảm xúc có thể giúp làm mạnh mẽ hơn mối quan hệ gắn bó và làm cho đứa trẻ tốt hơn trong việc “đọc được người khác”

 

-         Cha mẹ tránh khiển trách đứa trẻ vì những sai lỗi trong học tập (chẳng hạn, con làm hỏng mọi sự) có thể giúp đứa trẻ trở nên một người giải quyết vấn đề tốt hơn và là người học tốt hơn

 

-         Khích lệ sự độc lập ở đứa trẻ có liên quan đến việc chúng trở nên tin tưởng vào bản thân hơn, giải quyết vấn đề tốt hơn, và tăng cường sức khỏe tâm thần

 

-         Cha mẹ quyết đoán có thể giúp ngăn ngừa các hành vi gây hấn và giảm những vấn đề trong trường học đối với bạn đồng trang lứa

 

-         Việc khuyến khích cho sự độc lập và thể hiện sự ấm áp cũng liên quan đến chuyện giúp đứa trẻ trở nên hữu ích hơn và nhân hậu hơn

 

-         Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy những đứa trẻ được nuôi dưỡng trong gia đình có cha mẹ quyết đoán thường hòa hợp với cha mẹ hơn và ít bị ảnh hưởng bởi bạn bè cùng trang lứa của chúng.

 

Trọng tâm của việc thực hành kiểu cha mẹ quyết đoán là gì

 

Về cơ bản, những điều trọng tâm của kiểu cha mẹ quyết đoán là: Đưa ra các giới hạn, bên cạnh luật lệ; Trao đổi/ tranh luận với trẻ; và Cho thấy trách nhiệm đối với những nhu cầu cảm xúc của đứa trẻ.

 

  • Xây dựng luật lệ và đưa ra các giới hạn.

 

Cùng với con tạo ra một danh mục các luật lệ trong sinh hoạt gia đình, trong học tập… Cố gắng vào khoảng 10 luật là tối đa. Đưa ra các giới hạn là để hướng dẫn các hành vi cho trẻ trong những tình huống cụ thể, không có nghĩa tương đồng như luật lệ

 

Ví dụ luật lệ: Luôn bỏ đồ dơ vào rổ dành riêng cho đồ dơ. Mỗi cuối ngày vào lúc mấy giờ thì mang đồ dơ bỏ vào máy giặt; Sáng thức dậy lúc 6 giờ, tự lấy kem đánh răng và đánh răng trong nhà tắm…

 

Ví dụ về giới hạn: Không được la hét nơi công cộng, không gõ đũa muỗng trong lúc ăn cơm…

 

Việc đưa ra các giới hạn phải có tính giúp đỡ, mang lại hữu ích cho đứa trẻ:

 

-         Giúp đứa trẻ học cách tự kỷ luật (ví dụ, con vui lòng tắt ti vi và vào trong làm bài tập ngay);

 

-         Giúp đứa trẻ được an toàn (ví dụ liên quan đến thời gian vào internet và chơi game);

 

-         Giúp đứa trẻ có sức khỏe (ví dụ, con không được ăn quá 2 cái bánh ngọt trong một ngày);

 

-         Giúp đứa trẻ ứng phó với các cảm xúc không thoải mái (chẳng hạn khi không được ăn cái bánh ngọt thứ 3 trẻ có thể cảm thấy bực bội, hãy nói về cảm xúc đó với trẻ); và

 

-         Giúp đứa trẻ thấy rằng bạn đang chăm sóc cho nó (ví dụ nói cho đứa trẻ biết bạn đang quan tâm đến nó nên mới yêu cầu nó dừng hành vi này lại)

 

Thông thường luật lệ và các giới hạn sẽ đi kèm với nhau và kèm theo đó là những thưởng và phạt nếu cần.

 

  • Trao đổi/ Tranh luận về lý do của luật lệ

 

Trao đổi với đứa trẻ vì sao cần có luật lệ và những giới hạn. Luật lệ nhằm hướng dẫn đứa trẻ thực hiện các hành vi nào cho đúng và được chấp nhận. Giới hạn cho thấy những hành vi nào thì không được làm và không được chấp nhận.

 

Đọc hoặc cùng đọc với đứa trẻ và hỏi chúng xem có hiểu không, hiểu như thế nào, vì sao phải có luật hoặc giới hạn đó, khả năng có thể thực hiện được hay không, liệu có những khó khăn gì khi thực hiện, khi không thực hiện được thì phải làm sao, có điều gì cần phải bổ sung hoặc điều chỉnh, ai là người cần tuân giữ luật lệ này, và các hướng dẫn về thưởng phạt liên quan

 

Thông thường việc trao đổi và tranh luận với con cái là khó khăn đối với cha mẹ Việt Nam, có thể vì thói quen không xem trọng trẻ con đã có sẵn trong đầu, vì vậy cha mẹ nếu muốn tập luyện thì cần phải xem xét lại bản thân mình, tự hỏi xem liệu mình có thoải mái khi đứa con tranh luận về những điều đó. Có thể là lợi thế nếu người thực hiện là mẹ thay vì cha, nhưng khuyến khích cả hai cha mẹ cùng trao đổi với đứa trẻ.

 

Việc này cũng cần chú tâm đến chuyện nhiều cha mẹ Việt Nam cứ thấy con làm gì đó không hài lòng là la mắng hoặc đánh con, kiểu đó khiến cho đứa trẻ bị giật mình và không hiểu tại sao mình lại bị như vậy. Cha mẹ cần giữ bình tĩnh, và đợi cho biết rõ hết mọi chuyện rồi mới hướng dẫn con, trừ các trường hợp khẩn cấp nhằm giúp con an toàn thì can thiệp ngay.

 

  • Trách nhiệm đối với những nhu cầu cảm xúc của đứa trẻ

 

Điều này không có nghĩa cha mẹ phải có trách nhiệm đáp ứng các nhu cầu của đứa trẻ nhưng chính yếu là thể hiện sự quan tâm tích cực, lắng nghe, cảm thông, tôn trọng, và hướng dẫn đứa con xử lý các cảm xúc khác nhau.

 

Chẳng hạn khi con vui thích thì hãy tỏ ra vui thích và chung vui cùng con, khi con bối rối thì nâng đỡ, khi con lo sợ thì bảo vệ, khi con tức giận thì lắng nghe, khi còn buồn bực thì giúp con bình tĩnh và đón nhận những buồn bực đó nếu không thể thay đổi được gì

 

Chú ý rằng đứa trẻ có thể có cảm xúc không tích cực khi bị các luật lệ và giới hạn cản trở điều chúng muốn nhưng cha mẹ hãy bình tâm để nói cho đứa trẻ biết rằng cha mẹ biết con đang buồn bực nhưng con biết rằng điều đó cần phải giữ để giúp con an toàn/ khỏe mạnh…

 

Thưa các bạn, như vậy tôi đã cố gắng dịch, tổng hợp và viết thêm một số ý dựa trên những quan sát và kinh nghiệm làm việc của bản thân trong nhiều năm nay. Mong ước rằng ngày càng nhiều người Việt tập để thay đổi cách thức nói chuyện và giáo dục con cái của mình, cũng như những người lớn biết cách đối xử với trẻ em.

 

Tài liệu tham khảo chính:

Morin, A. (02/2016). How to create household rules for kids. Truy cập ngày 28/09/2016 tại: https://www.verywell.com/establishing-house-rules-for-kids-1094872

 

Morin, A. (09/2016). Setting limits: reasons why it is important to set limits with kids. Truy cập ngày 28/09/2016 tại: https://www.verywell.com/reasons-why-it-is-important-to-set-limits-with-kids-1094884

 

Dewar. G. (03/2013). The authoritative parenting style: Warmth, rationality, and high standards. A guide for the science-minded parent. Truy cập ngày 02/10/2016 tại: http://www.parentingscience.com/authoritative-parenting-style.html

 

shadow_sanpham
KHI BẠN CÓ VẤN ĐỀ VỀ SỨC KHỎE TÂM THẦN

(Sống khoẻ) - Khi có bệnh thì đi chữa bệnh. Điều này không có gì phải bàn, nhưng trên thực tế, có những căn bệnh mà bệnh nhân không hề biết mình có bệnh, đặc biệt là những bệnh liên quan đến sức khỏe tâm thần.

CÁC BƯỚC XÂY DỰNG LÒNG TỰ TÔN

Lòng tự tôn là thái độ của bạn với chính bản thân mình. Nếu lòng tự tôn cao bạn sẽ thể hiện là một người  tin tưởng vào bản thân, vào những gì tốt đẹp của bản thân, và xây dựng được mối quan hệ tốt với bạn hữu, gia đình, và người khác. Nếu lòng tự tôn thấp, bạn sẽ thể hiện sự e sợ, nhát gan, không dám tin tưởng vào bản thân mình.

CHA MẸ ĐẦU TƯ CẢM XÚC LÀ TẠO BỆ ĐỠ CHO CON TRONG CUỘC ĐỜI

Trẻ em có/ được cha mẹ đầu tư cảm xúc có nhiều khả năng để thành công, một nghiên cứu được công bố trên Frontiers in Human Neuroscience cho thấy.