Facebook chat


HIỂU BIẾT CĂN BẢN VỀ THAM VẤN TÂM LÝ CHUYÊN NGHIỆP

Đăng lúc: 01-04-2017 - Đã xem: 404

HIỂU BIẾT CĂN BẢN VỀ THAM VẤN TÂM LÝ CHUYÊN NGHIỆP

(The essential understanding about professional counseling)

 

Ngô Minh Uy, chuyên viên tham vấn tâm lý

Trung tâm đào tạo và dịch vụ tâm lý chuyên nghiệp WELink

ngominhuy@gmail.com, 0932115494

 

Tham vấn tâm lý nghĩa là làm sao?

 

Hãy tưởng tượng khi một người gặp khó khăn (gì đó) và họ tìm ai đó để được hỗ trợ thì có thể chia thành hai loại là những vấn đề khách quan và những vấn đề chủ quan. Những vấn đề chủ quan có thể là các vấn đề liên quan đến luật pháp, tài chính, hay bất động sản, hoặc chuyện học nơi nào, tìm việc ra sao… Vậy còn những vấn đề chủ quan thì chắc chắn là những vấn đề đi từ trong nội tâm của một người bao gồm nhận thức, hành vi, cảm xúc cũng như các mối quan hệ của chính người đó. (xem thêm ở Byrne, 1995)

 

Những người hỗ trợ cho các vấn đề khách quan là những người có hiểu biết hoặc có kinh nghiệm (từng trải) nhiều về vấn đề đó trong cuộc sống, có thể làm công việc cố vấn cho người gặp khó khăn. Trong trường hợp này tôi đề xuất gọi là tư vấn (consultant). Những người hỗ trợ cho các vấn đề chủ quan là những người này được huấn luyện để giúp đỡ cho những người bình thường giải quyết các vấn đề bình thường trong nội tâm và hướng đến sự thỏa mãn những nhu cầu bình thường của con người. Ở đây chúng ta gọi họ là những người làm tham vấn (counseling).

 

Trong rất nhiều trường hợp, tôi gặp phải nhu cầu của thân chủ là “em cần một lời khuyên”, và chúng ta phải quyết định làm gì với yêu cầu đó. Cho một lời khuyên cho những tình huống ngay tức thì cần phải giải quyết nhưng chúng ta cần ý thức rõ ràng rằng, lời khuyên không có giá trị lâu dài hoặc chỉ có giá trị cho chính tình huống đó mà thôi. Vậy một người làm tham vấn chuyên nghiệp phải cân nhắc để không khuyên nhủ thân chủ. Người làm tham vấn chuyên nghiệp cần ghi nhớ rằng việc của mình là giúp thân chủ nhìn nhận và thay đổi một cách thật sự cách thức trong nhận thức, trong hành vi, và trong cảm xúc của chính thân chủ. Trong bài giảng về kỹ năng tham vấn tại WELink, tôi nhấn mạnh đến cái gọi là lời khuyên của nhà tham vấn chuyên nghiệp là dựa vào các kiến thức khoa học để khuyên, chẳng hạn khuyên thân chủ xem lại việc đặt mục tiêu cho cuộc đời và hướng dẫn thân chủ cách thức đặt mục tiêu cho cuộc đời. Hay khi thân chủ nói ra cái khó khăn của họ với người vợ hoặc chồng của họ và hỏi lời khuyên, tôi thường dẫn lý thuyết của Sternberg (tam giác tình yêu) và nói họ xác định xem vấn đề của họ đang nằm ở đâu và nó là gì. Những điều đó có thể gọi là lời khuyên trong tham vấn, nó khác với chuyện dựa vào kinh nghiệm của bản thân để khuyên họ phải làm thế này thế kia.

 

Vậy tham vấn viên tâm lý sẽ làm những gì là thường xuyên và chính yếu? Tham vấn viên được đào tạo chuyên sâu về tâm lý học (tâm lý của con người), và các kỹ năng và kỹ thuật để giúp khách hàng (thân chủ) giải quyết các vấn đề khó khăn trong cuộc sống đời thường của họ, chẳng hạn chuyện liên quan đến phát triển cá nhân, đến đời sống hôn nhân, đời sống việc làm, đến việc sử dụng các chất gây nghiện, đến nghề nghiệp của bản thân, đến tình trạng khỏe mạnh hoặc không khỏe mạnh về tâm thần, đến việc giáo dục cho bản thân và cho con cái… (Xem thêm tại đây: https://www.psychologycareercenter.org/counseling-psychologist.html, và tại đây: www.allpsychologyschools.com/counseling/job-description/)

 

Giờ thì nghe xem cái định nghĩa về tham vấn chuyên nghiệp được nêu bởi Hiệp hội Tham vấn Hoa Kỳ ACA hen: Tham vấn (tâm lý) là một mối quan hệ chuyên nghiệp mà ở đó có sự trao quyền cho các cá nhân, gia đình và nhóm khác nhau để đạt được các mục tiêu về sức khoẻ tâm thần, về sự tốt lành, về giáo dục và nghề nghiệp. (Counseling is a professional relationship that empowers diverse individuals, families, and groups to accomplish mental health, wellness, education, and career goals.) (Kaplan, Tarvydas, & Gladding, 2014)

 

Định nghĩa này là định nghĩa có thể được xem là chính thức nhất được đưa ra và có được sự đồng ý của 30 tổ chức có thể gọi là lớn nhất tại Hoa Kỳ về tham vấn tâm lý, trong một cuộc họp các tổ chức vào năm 2010, theo đề nghị cần có một định nghĩa đủ bao quát để truyền thông cho công chúng. Ở Việt Nam thì có thể còn cần phải giải thích thêm. Chữ “trao quyền” từ tiếng Anh “empower” là từ để nói đến việc giúp làm cho ai đó có khả năng gì đó. Như vậy có thể hiểu tham vấn tâm lý là một mối quan hệ mà ở đó thân chủ được sự giúp đỡ của chuyên viên để có khả năng trở nên khỏe mạnh hơn về tâm thần, có cuộc sống tốt lành hơn cũng như tốt hơn về giáo dục và nghề nghiệp. Cũng cần lưu ý trong tham vấn thì “mối quan hệ” là một khía cạnh cực kỳ quan trọng và có ý nghĩa trong sự phát triển hay thay đổi của thân chủ.

 

Tham vấn tâm lý khác thế nào với tâm lý lâm sàng?

 

Để đơn giản thì hình dung như sau: Tham vấn viên tâm lý làm việc với các vấn đề của con người bình thường liên quan đến nhận thức, hành vi, cảm xúc và mối quan hệ của người đó và hướng họ đến sự khỏe mạnh hay một tình trạng khỏe mạnh, an lạc nhất mà thân chủ muốn đạt tới. Trong khi đó một nhà tâm lý lâm sàng thì lại chú trọng đến những rối loạn (bệnh tật) trong một con người và tiến hành can thiệp để cắt đứt hay chữa trị cho con người hết bệnh đó.

 

Theo hướng đó, một người làm tham vấn tâm lý không nhất thiết phải quá chú tâm đến những mô tả về bệnh tâm thần như trong DSM hoặc ICD (hệ thống mô tả tiêu chuẩn bệnh tâm lý/ tâm thần) mặc dù cũng cần biết đến để có thể thuận tiện cho việc đánh giá tình trạng khỏe mạnh của một khách hàng khi đi tham vấn, ngoài ra những phương pháp hay công cụ làm việc thì có thể người làm tham vấn và nhà tâm lý trị liệu có thể được đào tạo tương tự nhau, những liệu pháp đó cơ bản giống như khi chúng ta đều cầm trên tay những cộng cụ, dụng cụ giống nhau nhưng mục tiêu sử dụng thì khác nhau vậy.

 

Hãy nghe mô tả từ Phân ban 17 (Phân ban về Tham vấn tâm lý, thuộc Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ APA), theo đó tham vấn tâm lý có thể dựa trên 05 ý tưởng sau đây (Whiteley, 1980):

 

-          Tham vấn viên làm việc với những khách hàng bình thường, đang phục hồi, hoặc đã phục hồi vì họ không nhất thiết phải nhận một sự chữa trị lâu dài hay vấn đề của họ hiện tại không nghiêm trọng.

 

-          Những vấn đề của khách hàng thường là những vấn đề rất đời thường và có thể làm việc ở tầng mức của nhận thức thông thường

 

-          Tập trung vào việc tái cấu trúc nhân cách (restructuring personalities) nhưng không như tâm lý lâm sàng, nhà tham vấn giúp cho khách hàng nhìn thấy những nguồn lực sẵn có trong bản thân của họ và tìm cách phát triển nó lên

 

-          Tham vấn viên có một vai trò quan trọng trong cuộc đời của khách hàng về giáo dục và công việc làm

 

-          Vai trò của tham vấn viên nhấn mạnh đến sự giáo dục, sự phát triển, và phòng ngừa hơn là việc chữa trị hoặc theo kiểu y khoa. Tức là giúp cho khách hàng không chỉ là chuyện vượt qua khỏi khó khăn để trở về bình thường mà còn là đạt được những mục tiêu phát triển cao hơn.

 

Tâm lý học lâm sàng tập trung nghiên cứu, giảng dạy và cung cấp các dịch vụ liên quan đến việc ứng dụng các nguyên tắc, phương pháp, và tiến trình để hiểu, dự đoán, ngăn chặn và/ hoặc giảm bớt các vấn đề về trí tuệ, cảm xúc, sinh học, tâm lý, xã hội và các hành vi thiểu năng, tàn tật và gây khó chịu, được áp dụng cho nhiều đối tượng khách hàng. (SCP, 2012)

 

Cá nhân tôi thấy thích thú và dể hiểu lắm bởi lời của Super (1980) (trích lại từ Byrne, 1995): Nhà tâm lý lâm sàng có khuynh hướng nhìn thấy cái gì là sai và chữa trị nó, còn nhà tham vấn tâm lý thì có khuynh hướng nhìn thấy cái gì là đúng, và tìm cách để giúp sử dụng chúng (clinical psychologists tend to look for what is wrong and treat it, whereas counseling psychologists tend to look for what is right and how to help use it)

 

Vậy còn tham vấn tâm lý với trị liệu tâm lý thì sao?

 

Tôi có gặp một số sinh viên học tâm lý năm thứ 4 từ đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, và các em cho biết: em nghĩ với trình độ của mình thì em muốn định hướng theo tham vấn, vì trị liệu thì thứ nhất không có ai đào tạo với lại nó cũng khó lắm. Hay thậm chí có bạn còn vẽ luôn ra theo một kiểu phân tầng các cấp, các trình độ liên quan đến tham vấn hay trị liệu, đại loại như cái hình bên dưới, và khiến bạn ấy thấy có chút thua kém so với những ngành khác. Điều này có vẻ lý giải được cho chuyện nhiều em sinh viên tâm lý học ngày nay tha thiết và ríu rít đi vào bệnh viện tâm thần thực tập theo kiểu để có thể phần nào theo được công việc của các bác sỹ tâm thần và để làm trị liệu tâm lý.

 

Rất tiếc sự thật thì lại khác, tham vấn và trị liệu tâm lý có lẽ chỉ khác nhau ở tên gọi mà thôi. Patterson (1973, trích lại từ Sommers-Flanagan, 2004) nói: “Ở đây chẳng có một sự khác biệt cơ bản nào giữa tham vấn và trị liệu”. Thật ra vẫn có chút ít khang khác nhưng đúng là không có khác biệt cơ bản (essential differences), điều này được diễn tả bởi hai tác giả Corsini và Wedding (2000): Tham vấn và trị liệu là giống nhau về phần chất (qualitatively), chúng chỉ có khác nhau về mặt lượng (quatitatively) mà thôi; ở đây chẳng có gì nhà trị liệu làm mà nhà tham vấn không làm cả. Theo đó nhà tham vấn hay nhà trị liệu đều dùng các kỹ năng giống nhau, các lý thuyết giống nhau và các liệu pháp giống nhau. Trong thực tế thì chúng ta thường xuyên dùng hai chữ tham vấn và trị liệu có thể thay thế qua lại khi diễn tả về công việc, nghề nghiệp liên quan đến lĩnh vực này. (Sommers-Flanagan, 2004)

 

Cuối cùng để diễn tả tốt hơn về chuyện tham vấn tâm lý là làm gì, làm cho ai tôi xin giới thiệu mô hình về sức khỏe tâm thần của Keyes (2002) như sau:

 

 

Theo mô hình ở trên thì có thể nói những ai làm tham vấn tâm lý hoặc trị liệu tâm lý có thể chủ yếu làm việc ở hai nhóm giữa là tâm thần bị tổn thương hoặc có phản ứng lại với sự kiện/ tình huống, một số nhà trị liệu có thể tham gia cả vào nhóm các bệnh tâm thần, một số nhà tham vấn có thể làm việc sang cả những nhóm người khỏe mạnh theo hướng giúp họ thêm kỹ năng thêm công cụ để chuẩn bị đối phó với các tình huống của cuộc sống tốt hơn (phòng ngừa). Những nhà tâm lý lâm sàng và bác sỹ tâm thần thường làm việc chính yếu cho các bệnh nhân tâm thần.

 

Trong thực tế, người dân cần có những hiểu biết rõ ràng về sự khác biệt giữa những người cung cấp các dịch vụ liên quan đến các khó khăn tâm lý cũng như các rối loạn tâm thần để khi cần thì tìm cho đúng người, chẳng hạn một số người đưa con em của mình vào bệnh viện tâm thần khi thấy người đó đang quá căng thẳng với gia đình thì có thể là không mang lại lợi ích gì, hoặc nếu người nhà bị bệnh đến độ không còn nói năng logic gì nữa mà đưa đến chuyên viên tâm lý thì sẽ khó có thể được giúp đỡ tốt. Các nhà tâm lý hoặc những người có hiểu biết cần giải thích và giúp đỡ cho người dân hiểu rõ điều này cũng như định hướng được cho người dân đưa người nhà của họ đến đâu là tốt nhất cho từng trường hợp.

 

Tài liệu tham khảo

Byrne, R. H. (1995). Becoming a master counselor. Introduction to the profession. CA: Brooks/Cole

Corsini, R., & Wedding, D. (Eds.). (2000). Current psychotherapies (6th ed.). IL: Peacock

Kaplan, D. M., Tarvydas, V. M., and Gladding, S. T. (2014). 20/20: A vision for the future of counseling: The new consensus definition of counseling. Journal of Counseling & Development, 92. 366-372.

Keyes, C. L. M. (2002). The mental health continuum: from languishing to flourishing in life. Journal of Health and Social Research, 43. 207-222.

SCP. (2012). Bylaws of the society of clinical psychology (division 12) of the American Psychological Association. Tải xuống ngày 1/4/2017 từ http://www.div12.org/wp-content/uploads/2012/12/ByLaws-2013.pdf

Sommers-Flanagan, J., & Sommers-Flanagan, R. (2004). Counseling and psychotherapy theories in context and practice. NJ: John Wiley & Sons

Whiteley, J. M. (1980). The history of counseling psychology. CA: Brooks/Cole.

shadow_sanpham
KHAI GIẢNG LỚP LÝ THUYẾT VÀ KỸ THUẬT THAM VẤN (K9 - 25/02/2017)

Khóa 9 được chuẩn bị khai giảng là một khóa học đã có những thay đổi và cập nhật cụ thể sau 08 khóa đã được đào tạo tại WELink trong thời gian hơn 03 năm qua, những thay đổi đó như sau: 1. Tăng thời lượng: từ 126 lên 157 giờ; 2. Tăng cường thời gian thực hành trên lớp các kỹ năng cơ bản; và 3. Tăng thời gian thực hành về các liệu pháp căn bản

KHI BẠN CÓ VẤN ĐỀ VỀ SỨC KHỎE TÂM THẦN

(Sống khoẻ) - Khi có bệnh thì đi chữa bệnh. Điều này không có gì phải bàn, nhưng trên thực tế, có những căn bệnh mà bệnh nhân không hề biết mình có bệnh, đặc biệt là những bệnh liên quan đến sức khỏe tâm thần.

THAM VẤN TÂM LÝ QUA ĐIỆN THOẠI VÀ NHỮNG TRĂN TRỞ CỦA WE LINK

tham vấn qua điện thoại về cơ bản là cùng cách thức như tham vấn trực tiếp nhưng nó được thực hiện qua điện thoại. Một số chuyên gia có thể cung cấp dịch vụ tham vấn qua điện thoại như một dạng bổ sung/ thêm vào với tham vấn trực tiếp, một số khác có thể chỉ tập trung vào tham vấn qua điện thoại.